Rüyada düşmek — bir düşüşün habercisi değil, prova

O anı bilirsin. Zemin zemin olmaktan çıkar — orada olmayan bir basamak, elinde kalan bir korkuluk, seni er ya da geç kaybedecek bir kenar — ve miden boğazına gelir, uyanmışsındır, yatak eğilecekmiş gibi şiltiye tutunuyorsundur. Bazen daha yalındır: uykunun tam eşiğinde tek bir şiddetli sıçrama, bir anlık düşme parıltısı, bitti. Her iki halde de his rüyadan uzun yaşar ve öğleye varmadan onu bir arama çubuğuna yazmış olursun.

Geleneğin söylediği. Düşmek hep ahlaki okunmuştur: itibardan, mevkiden, gözden düşmek — kibrin öncülük ettiği o düşüş. Ve bir de daha karanlık bir halk inanışı vardır: rüyada yere çarparsan, yatağında ölürmüşsün. (Ölmezsin. İnsanlar her gece yere çarpıyor ve yalnızca sarsılmış halde uyanıyor.) Eski tabirlerle alay etmek için burada değiliz — rüya gelenekleri, insanlığın geceyi ciddiye alma yönündeki ilk girişimiydi; geceyi ciddiye almak da tam olarak bu sayfanın işi. Ama hepsi, kimsenin uyuyan bir beyni izleyemediği bir çağda kuruldu. Artık izleyebiliyoruz — ve bu sayfanın sonunda düşme rüyasının hangi kısmının fizyoloji, hangi kısmının psikoloji olduğunu, genel hikâyenin nerede bitip seninkinin nerede başladığını bileceksin.

Beyninin aslında yaptığı. Önce çoğu sözlüğün atladığı dürüst bir ayrım: uykuda iki ayrı "düşme" deneyimi vardır ve bunlar bambaşka hayvanlardır. Dalarken gelen sıçrama — ani bir iniş, bir seğirme, anında uyanış — hipnik sıçramadır: uykuya geçişin normal fizyolojik hıçkırığı, bedenin sistemlerinin kontrolü devretmesi, bazen tek bir düşme görüntüsüyle paketlenmiş halde. Yaygın, zararsız ve aslında pek de rüya değil. Bu sayfanın konusu olan öteki: kurulmuş sahne, uçurum ya da asansör ya da açık gökyüzü, hikâyesi ve duygusu iliştirilmiş halde oynanan. O, çok eski bir donanıma ait. Düşmek, soyumuzun karşılaştığı en eski pazarlıksız tehditler arasındaydı — ağaçlarda uyuyan yaratıklardan geliyoruz ve yerçekimi o günden beri gece vardiyasının en eski tatbikatını yönetiyor. Derinlik ürkekliği insan bebeklerinde neredeyse hareket edebildikleri anda belirir (klasik "görsel uçurum" deneyleri) ve yükseklik, zihnin öğrenmeye önceden ayarlanmış geldiği korkulardan biridir. Tehdit simülasyonu okumasına göre düşme rüyası, o kadim alarmın işini yapmasıdır: dayanak çöküyor, tutunacak hiçbir şey yok, beden bir düşüşün en kötü saniyesinin provasını yapıyor ki onunla acemi karşılaşmasın.