Ruminasyon: Bir Kez Daha Düşünmenin Kendisi Sorun Olduğunda

Saat gece yarısını geçti ve o konuşmayı yine kafanda oynatıyorsun. Ne dedin, ne demek istedi, ne demeliydin. Ciddi bir iş gibi hissettiriyor, gayretli bir şey gibi — üzerinde çalışıyormuşsun gibi. Otuz yıllık araştırmanın rahatsız edici bulgusu şu: bu türden düşünme hiçbir şeyin üzerinde çalışmıyor. Dönüyor.

Mekanizma

Psikolog Susan Nolen-Hoeksema, kariyerini ruminasyon dediği şeye adadı: sıkıntının ve olası nedenlerinin üzerinde tekrar tekrar, edilgen biçimde durmak — o "neden böyle hissediyorum, benim neyim var" döngüsü. Kilit keşfi şuydu: ruminasyon, problem çözme kılığına girer ama tam tersini yapar. Problem çözme ilerler: bir kararda, bir eylemde ya da bir kabullenişte biter. Ruminasyon döner: aynı zemini tekrar tekrar ziyaret eder, izini derinleştirir ve çökkün duyguyu çözmek yerine uzatır ve koyulaştırır. Çalışmalarında, üzüntüye ruminasyonla cevap verenler daha uzun üzgün kalıyor ve daha derine kayıyordu.

Sinirbilim sonradan bu döngüye bir adres verdi. Marcus Raichle, beynin kendine dönük "rölanti" devresini tanımladı: varsayılan mod ağı — dikkatin gidecek yeri kalmadığında çalışmaya başlayan ve yüzünü benliğe dönen makine. 2010'da Matthew Killingsworth ve Daniel Gilbert, telefon bildirimli ünlü çalışmalarında zihnin uyanık hayatın neredeyse yarısında başıboş gezindiğini ve gezinen zihnin ortalamada mutsuz bir zihin olduğunu gösterdi. Ruminasyon, bu rölanti makinesinin freni kesilmiş hâli: geçici bir çökkünlüğü kalıcı olana çeviren motor.

Nerede karşına çıkar

• Bir konuşmayı dördüncü kez kafanda oynatarak uyanık yatmak — sanki yeni bir ayrıntı sonucu değiştirecekmiş gibi.
• Hiç cevaba varmayan, yalnızca tükenişe varan "benim neyim var" turları.
• Geçmişi durmadan yeniden yaşamak ya da geleceği önceden yaşamak; bu arada şimdinin bakımsız kalması.
• İmza duyumu: ne kadar çok düşünürsen o kadar derine batman.
• Ve döngüyü derinlik sanmak. İç gözlem gibi hissettirir. Oysa iç gözlemin egzozudur.